ژن تكهمسری در مردان پیدا شد
چقدر خوب میشد اگر صرفا با بررسی ژنهای یك مرد میتوانستیم تعیین كنیم كه آیا شوهر خوبی است یا نه. از وقتی كشف كردیم تغییرات ژنهایی كه گیرندههای هورمون وازوپرسین را بیان میكنند باعث میشود وُل علفزار (نوعی جونده) دقیقا تكهمسر باشد در حالی كه وُل چمنزار در روابط جنسیاش بیقیدوبند، حدس و گمانهایی درباره نقش این هورمون در انسان هم مطرح شده است. وازوپرسین از نظر شیمیایی شباهت زیادی به هورمون «آغوش» یا اكسیتوسین دارد.
اكنون به نظر میرسد تغییراتی كه در بخشی از ژن رمزگذار گیرنده وازوپرسین در انسان وجود دارد میتواند به ما كمك كند تعیین كنیم آیا یك مرد تعهدگریز زنجیرهای است (مدام زن عوض میكند-م) یا شوهری وفادار و خانوادهدوست است. هاس والوم (H.Walum) از انستیتو كارولینسكا در استكهلم سوئد و همكارانش اشكال گوناگون ژن رمزگذار گیرنده وازوپرسین را در 552 نفر سوئدی كه همگی روابط دگرجنسگرا داشتند، بررسی كردند. علاوه بر این پژوهشگران كیفیت روابط آنها را مد نظر قرار دادند.
آنها دریافتند كه تغییرات بخشی از این ژن به نام RS3 334 به چگونگی روابط مردان با همسرانشان ارتباط دارد. مردان ممكن است از بخش RS3 334 دو نسخه یا یك نسخه داشته باشند یا اصلا هیچ نسخهای از آن نداشته باشند و هر چه تعداد این نسخهها بیشتر باشد، نمره مردان از نظر ماندگاری پیوند پایینتر خواهد بود. از این گذشته مردانی كه از RS3 334 دو نسخه دارند نسبت به مردانی كه هیچ نسخهای از آن ندارند یا فقط یك نسخه دارنداحتمال بیشتری دارد كه اصلا ازدواج نكنند و اگر هم ازدواج كنند، احتمال آنكه دچار بحرانهای زناشویی شوند دو برابر دیگران است.
نتایج این پژوهش در ژورنال آكادمی ملی علوم ایالات متحده منتشر شده است. با توجه به اینكه تمام افراد مورد بررسی دستكم پنج سال از آغاز رابطه زناشوییشان میگذشت، پژوهشگران میگویند داشتن چند نسخه از این ژن به طریقی به مشكلات تعهد در مردان ارتباط مییابد. والوم میگوید از آنجا كه نتایج این نظرسنجی برای پژوهش دیگری جمعآوری شده بودند، اعضای تیم نتوانستند از مردان مورد بررسی بپرسند آیا به همسرانشان وفادار بودهاند یا خیر.
معلوم نیست كه داشتن دو نسخه از RS3 334 دقیقا چگونه بر بیان پروتئین گیرنده وازوپرسین و به تبع آن بر محرمانهترین روابط ما تاثیر میگذارد. توماس اینسل (T.Insel)، مدیر انستیتو ملی بهداشت روانی در بتسدا در ایالت مریلند، میگوید «و با این همه هنوز جالبترین پرسش همین است.» طبق نظریه موجود در بعضی از جانوران، مغز دارای دو سیستم «انگیزشی» است: یكی برای پاداش و دیگری برای ادراك اجتماعی.
در وُلهای علفزار و مارموزتها، گیرندههای این دو سیستم در سلولهای مجاور قرار دارند و از این روست كه در آنها فعالیت اجتماعی با پاداش روانی بسیار همراه است و در نتیجه به تكهمسری (monogamy) میانجامد. برای آنكه معلوم شود آیا در انسان نیز همین مكانیسم دركار است یا خیر، چارهای نیست جز آنكه با بررسی بافتی پس از مرگ نقشهای تهیه شود كه نشان دهد گیرندههای وازوپرسین كجا قرار گرفتهاند. به این ترتیب میتوان فهمید كه آیا تغییرات ژنتیكی به تعداد نسخههای RS3 334 ارتباط دارد یا خیر.
پیامدهای اجتماعی این ژن از پیوند میان زن و شوهر فراتر میرود. اوایل امسال نشان داده شد كه همین ژن بر ارسال پیام در بادامك انسان كه در حس اعتماد نقش دارد، تاثیر میگذارد. پژوهش دیگری به این نتیجه رسید كه افراد مبتلا به درخودماندگی، كه مهمترین ویژگیشان رفتار اجتماعی غیرعادی است، اغلب چند نسخه از ژن RS3 334 دارند. یكی از همكاران والوم به نام پل لیختنشتین میگوید كار بعدی این تیم آن است كه ببیند اسپری كردن وازوپرسین در بینی چه تاثیری بر فداكاری و حسادت میگذارد.
