معرفی انواع ماشین آلات راهسازی
ماشین آلات راهسازی سنگین، ابزارهای قدرتمندی هستند که برای جا به جایی مواد، حفاری زمین، ساخت زیربنای جادهها و بزرگراهها و آسفالت کاری به کار میروند. با پیشرفت فناوری و ظهور نیازهای نوین انسانی، این تجهیزات نیز تحولات اساسی پیدا کردهاند. از ابزارهای دستی ساده به ماشین های پیشرفته صنعتی رسیده ایم که در پروژههای معدنی، راهسازی و ساختمانی نقش کلیدی ایفا میکنند. در ادامه، به بررسی مهمترین انواع این ماشینآلات میپردازیم و ویژگیها، کاربردها و اجزای اصلی هر کدام را به طور خلاصه توضیح میدهیم.
لودر (Loader): غول حمل و نقل مواد
لودرها از ماشینآلات عظیمالجثه راهسازی به شمار میروند که عمدتاً برای جا به جایی حجم زیادی از مواد مانند خاک، سنگ و شن، بارگیری کامیونها، حفاری و حتی تسطیح زمین (مشابه بولدوزر) استفاده می شوند. برخلاف اسکریپرها که بارگیری و حمل را همزمان انجام میدهند، لودرها همیشه با وسایل نقلیه کمکی مانند کامیون ها همکاری می کنند.
انواع لودر
لودرها بر اساس شاسی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
لودر چرخ زنجیری (Track Loader)
این مدلها فشار کمی به سطح زمین وارد می کنند و شناوری عالی دارند. در زمین های نرم، باتلاقی یا سنگلاخی عملکرد بهتری نسبت به نوع چرخ لاستیکی نشان میدهند، زیرا زنجیرها از آسیب به چرخها جلوگیری می کنند. مانورپذیری در فضاهای تنگ از مزایای آنهاست، اما برای جابهجایی بین پروژهها نیاز به تریلر دارند.
لودر چرخ لاستیکی (Wheel Loader)
سرعت بالاتر و عملکرد برتر در زمینهای سخت از ویژگیهای بارز این نوع است. تنوع سایز بیشتری دارند و هزینه نگهداری شان در محیط های مرطوب یا ماسهای پایینتر است. فشار روی زمین با تنظیم باد لاستیکها قابل کنترل است، اما در گلولای یا باتلاق ظرفیت کمتری دارند. زنجیرهای محافظ یا لاستیک های آج دار ضخیم برای زمینهای سنگلاخی مفیدند. قدرت کشششان کمتر از مدل زنجیری است و در شیبها محدودیت دارند. مدلهای کمرشکن تا ۳۵ درجه زاویه افقی می گیرند و فرمان پذیری عالی در فضاهای محدود ارائه میدهند. برای این ماشین ها باید توجه ویژه به قیمت لاستیک راهسازی داشته باشید زیرا قیمت هر حلقه گاهی ده ها میلیون متفاوت هستند.
اجزای کلیدی لودر
موتور: منبع قدرت حرکت. در مدلهای زنجیری معمولاً پشت راننده قرار میگیرد تا تعادل ایجاد کند و دید اپراتور را بهبود بخشد. در چرخ لاستیکی، بسته به سایز و نوع (کوچک با محور جلو، بکهو یا بزرگ)، جلو یا عقب نصب میشود.
شاسی: یکپارچه در زنجیریها و اغلب کمرشکن در لاستیکیها.
سیستم هیدرولیک: انتقال نیرو به جام با روغنهای پیشرفته ضدخوردگی و شیرهای فشار برای عیبیابی آسان.
جام: قابلیت تخلیه در ارتفاع ۲.۵ تا ۴.۵ متری برای بارگیری آسان کامیونها. مانور زیاد در فضاهای محدود چالشبرانگیز است.
بکهو لودر (Backhoe Loader): ترکیب لودر و بیل
این ماشین ترکیبی از لودر جلو و بیل مکانیکی عقب است. سایزش کوچکتر از لودر یا بیل مستقل بوده و برای کارهای سبکتر مانند حفاری کمعمق، کانال کشی لوله، جا به جایی خاک مناسب است. انواع آن شامل تمام گردان، ثابت، کشویی مکانیکی و کشویی هیدرولیکی می شود.
بیل مکانیکی (Excavator): متخصص حفاری
بیلهای مکانیکی برای گودبرداری در خاک نرم/سخت، سنگهای نرم و مواد غیرسنگی ایدهآل هستند. کاربردها شامل کانالکشی لولههای برق، تلفن، آب/فاضلاب، حوضچهها و معادن است. خاکهای معمولی را مستقیم حفاری میکنند، اما صخرهها نیاز به تخریب اولیه (با ریپر یا چکش هیدرولیکی) دارند. علاوه بر حفاری، بارگیری کامیون یا تسمه نقاله و زاویهدار کردن کانالها را انجام می دهند.
تقسیمبندی بر اساس شاسی
چرخ زنجیری: پایداری بالا، فشار کم روی خاک سست، اصطکاک عالی اما سرعت پایین.
چرخ لاستیکی: سرعت بیشتر (تا ۸۰ کیلومتر/ساعت در مدل کامیونی)، مناسب کارهای پراکنده در سطوح سخت. انواع خودمتحرک یا نصب روی کامیون.
اجزای اصلی
ارابه (شاسی): پایه پایدار.
اتاقک گردان: کنترل عملیات.
الحاقی جلو: بازو و جام.
انواع بیل مکانیکی
جام معکوس (کجبیل یا کششی): مکانیکی/هیدرولیکی برای حفاری دقیق.
سیستم کابلی: اتاقک گردان با بیل متصل، مکانیکی/هیدرولیکی.
دراگلاین (بیل کششی): بازوی بلند برای حفاری بالا/پایین سطح، سیکل کاری سریع.
جرثقیل: تیر مشبک برای بلند کردن اجسام سنگین؛ اغلب هیدرولیکی با الحاقیهای متنوع.
بولدوزر (Bulldozer): نیروی هل دهنده چند منظوره
با تیغه فولادی جلویی قابل تنظیم ارتفاع، برای تراشیدن، هل دادن و پخش مواد نرم عالی است. در شرایط نیاز به نیروی زیاد هلدهی، بهترین انتخاب.
غلتک (Compactor): فشردهساز سطوح
برای تراکم نهایی خاک و آسفالت در راهسازی ضروریاند. انواع:
چرخ فلزی صاف: برای شن، ماسه، سنگ خردشده.
پاچهبزی: تراکم عمیق در سدها/کانالها.
چرخ لاستیکی پنوماتیک: خاک ریزدانه و شن خوبدانه.
گریدر (Grader): تسطیحکننده حرفهای
برای تسطیح جادههای خاکی، پخش مواد سست، شکلدهی زیرسطح، اصلاح شیب و مخلوط شن/ماسه. تیغه زاویهدار ۳-۴ متری روی چارچوب چرخدار، قابل چرخش ۳۶۰ درجه و تنظیم ارتفاع.
اسکریپر (Scraper): بارگیر، حملکننده و تخلیهکننده مستقل
برای مسافتهای متوسط/بلند، بارگیری (با تیغه برنده)، حمل و تخلیه خاک را تنها انجام میدهد. اجزا: جام باز، دیواره جلویی/عقبی متحرک، بالابر (در برخی مدلها).
ماشین آلات راهسازی
انواع اسکریپر
عمدتاً موتوردار؛ بدون موتور نادر. اغلب تکمحور با تراکتور کمکی (چرخ لاستیکی/زنجیری). انواع چرخ لاستیکی:
تکموتوره دو محوره.
سهمحوری.
دو دیفرانسیل.
دوموتوره (Tandem-Powered).
بالابردار (Elevating): بدون نیاز به تراکتور کمکی.
فشاری-کششی (Push-Pull).
خندقکن (Trencher): حفرکننده سنگرها
برای ایجاد خندقهای لولهکشی، زهکشی یا فاضلاب. انواع چرخ لاستیکی/زنجیری برای تسریع پروژهها.
ماشین قیرپاش: پخشکننده قیر
بدون حرکت مستقل، روی شاسی دیگر سوار میشود. انواع: زیرلایه آسفالتی یا لکهگیری.
فینیشر آسفالت: پخشکننده دقیق آسفالت
عرض زیاد با تنظیم کابین برای ضخامت/عرض/طول مشخص. منبع تغذیه عقب، صفحه پهنکننده جلو برای پخش یکنواخت روی جاده.
