کنگ دژ روایات ملی نام مشترک تخت جمشید

 ور جمکرد یعنی دژ ساخته شده توسط جمشیددر میانه پارس قرار دارد. گرچه بخش وندیداد اوستا در فرگرد دوم خود به درستی جایجمشید تاریخی و ور وی را در سمت ایرانویج (حوالی کوه سهند) خاطر نشان می کند. یعنی انتساب پاسارگاد به تخت جمشید بعد ها از روی معروفیت ورجمکرد در روایت دینی زرتشتی صورت گرفته است. نام تخت جمشید در کتاب پهلوی بندهش همچنین به صورتکنگ دژ (دژ محل خزانه) آورده شده است. آنجاییکه می گوید: “پشوتن گشتاسپان(داریوش پسر گشتاسپ) با هزار پیرو خود در آن اقامت دارند و در پایان جهان به ایرانشهر می آیند و دین و پادشاهی را دوباره مستقر می سازند.” عناوین پشوتن یعنی تن به سزا ارزانی و جاماسپ (مغ کش) القاب داریوش به سبب واقعه مغ کشی به وی داده شده اند که این دو هیئت وی در روایات ملی کتب پهلوی و شاهنامه تبدیل به دو شخصیت سلطنتی از خاندان هوگو (هخامنش) در عهد زرتشت شده اند.

می دانیم جاماسپ در روایات کتب اوستایی و پهلوی داماد زرتشت و همسر دختر اوپوروچیستا (پردانش) به شمار رفته است و داریوش با پارمیس (پر دانش) دختر گائوماته بردیه ازدواج نموده بود. اما در باب  کنگ دژ روایات ملی ، مطالب بسیار در آمیخته است؛ معهذا قابل تمییز از یکدیگر هستند: کنگ دژی که سیاوش ساخته (سیاوخش کرد) همان شهر گنجه است که در آنجا فرائورت (فرود/سیاوش) پادشاه مقتدر ماد توسط مادیای اسکیتی ملقب به مجرم و پر آسیب (فراسیاب)غافلگیرانه از سمت شمال قفقاز مورد تهاجم قرار گرفت و کشته شد. کنگ دژی هفت حصاری که توسط کیخسرو (کی خشثرو، هوخشثره) فتح شده است همان دژ کیشه سو (همدان) است که آشوریان آن را برای چپاول ماد در قلب اراضی مادها بنا نموده بوده اند. ثروتهای این دژ از ویرانی و غارت خزائن پایتختهای آشور یعنی نینوا و شهر آشور تأمین شده بود که تقریبا طی شش سده غارتگری و باجگیری برده داران ستمگر آشوری بدست آمده بوده است. همین دژ در شاهنامه  در رابطه با فریدون (کورش سوم) و ضحاک (آستیاگ) تحت نام دژ هوخت کنگ (دژ محل گنج نیک) قید شده است. در شاهنامه خود این دژ هوخت کنگ (به تصحیف هودجش کنگ) با بیت المقدس (بابل= شهر دروازه خدا) در هم آمیخته است خصوصاً آنجا که همانند متن ناهید یشت اوستا صحبت از عبور از دجله را می نماید  این موضوع به وضوح عیان میگردد. از سوی دیگر دژ هوخت کنگ در رابطه با کیخسرو مطابق نینوا (شهر رفاه و ثروت) است که در شاهنامه تحت نام دژ بهمن (وهومان= خانه نیک) به عنوان مقر دیوان ویرانگر (آشوریان) در اردبیل (خانه مقدس= بیت المقدس، منظور نینوا) معرفی شده است که به قول بندهشپ کماز دیوان (محل باده گساری آشوریان) بود و کیخسرو آن را برزمین نشاند یعنی با خاک یکسان کرد. شیر بیرحم پیر آشور بدست اخلاف شکارهای به رهبری کی خشثرو و متحدانش کورش دوم (توس) و برادرش آریارمن (گستهم) و سپیتمه جمشید (گودرز کشوادگان) خودش برای همیشه به تاریخ سپرده شد. ضمناً در و دیوار تخت جمشید که حاوی نقوش خراج دهندگان دور و نزدیک است تردیدی در کنگ دژ به شمار رفتن تخت جمشید باقی نمی گذارد. نام پارسی کهن آنجا یعنی پاسارگاد را می توان محل نگهداری[خزاین] معنی نمود. هندوان نیز از مهابهاراته (رباینده گنج بزرگ) سوای میهن خویش همینپاسارگاد کورش را مدّ نظر داشته اند چه هندوان نام کورش را سوای هیئت اوستایی آن یعنی ثراتئونه (سومی، منظور کورش سوم) به صورت بهاراته (رباینده گنجها) قید نموده اند.جمشید تاریخی (=مؤبد درخشان) یعنی سپیتمه (=سپید رخسار) داماد و ولیعهدآستیاگ پادشاه ولایات جنوب قفقاز بوده است که به امر کورش سوم به قتل رسید. ولی کورش سوم (فریدون) با همسر مسن او آمی تیدا دختر آستیاگ ازدواج نمود و پسران اوسپیتاک (زریادر) و مگابرن (ویشتاسپ) به پسر خواندگی (ایرج و سلم) یا برادر خواندگی (کتایون و برمایون)خود پذیرفت و ایشان از حکومت ماد کوچک و ماد سفلی به حکومت بلخ و گرگان بر گماشت. ارنست هرتسفلد ایرانشناس معروف آلمانی، سپیتاک پسرسپیتمه را همان زرتشت سپیتمان می داند. نگارنده بعد سه دهه تحقیق در این راه، این نظر را درست دیده و ویشتاسپ حامی زرتشت را نیز همان برادر بزرگ او مگابرن ویشتاسپ دریافته ام و از موضوع معاصرت و این همانی بودن هر دو محلهای فرمانرواییزرتشت سپیتمان و گائوماته بردیه ( پسر خوانده و داماد کورش) و سپیتاک پسر سپیتمه به طور قطع به یکی بودن اینان رسیده ام. در شاهنامه برمایون همچنین به عنوانگاو  پرمایه شیر ده بزرگ و مقدسی معرفی میشود که دایه فریدون (کورش سوم) به شمار رفته است. بی شک این موضوع از ترجمه عامیانه نام گائومات (دانای سرودهای دینی) به گاو ماده عاید گردیده است. دختر دیگر آستیاگ یعنی خاله سپیتاک/گائومات/زرتشت تحت نام  آموخه با بخت النصر پادشاه معروف بابل ازدواج کرده بود که تصور میشدباغهای معلق معروف بابل (در واقع حصار دفاعی مزین شهر بابل) به خاطر وی بنا شده بود که در اساس به سبب هراس از امپراطوری ماد و وابستگان پارسی و سکایی ایشان بوده است. در اوستا و شاهنامه  همین دختران آستیاگ (ضحاک، اژدهاک) که به سهو غالباًدختران جمشید به شمار رفته اند تحت القاب ارنواک (ارنواز) و سنگهواک (شهرناز) یاد شده اند که فریدون/ کورش ایشان را از چنگ ضحاک (در اساس تاریخی خود منظور آستیاگ پادشاه ماد و نابونید پادشاه بابل) آزادشان ساخته و به عقد خود در می آورد. مارهای کتف ضحاک اشاره به ایزد ماروش ویژه شهر  بابل یعنی مردوک می باشد.  جالب است که چنینان باستان در گزارشهای خود در عهد اشکانیان نام بابل را تیائوچه(تئوژیه اوستا= محل اژدهای نیرومند) آورده اند که همانست در روایات ملی تبدیل به تازیشده و بعدها به اعراب اختصاص داده شده است.

رفتن فريدون به جنگ ضحاك

كــمــر تــنــگ بــســتــش بــه كـــيـــن پـــدرفــريــدون بــه خــورشــيــد بــر بــرد ســـر
بــه نــيــك اخــتــر و فــال گــيــتــي فــروزبــــرون رفــــت خــــرم بــــه خـــــرداد روز
بــــه ابـــــر انـــــدر آمـــــد ســـــر گـــــاه اوســـپـــاه انـــجـــمـــن شــــد بــــه درگــــاه او
ســپــه را هــمــي تــوشــه بــردنـــد پـــيـــشبــه پــيــلــان گــردون كــش و گــاو مــيـــش
چــو كــهــتـــر بـــرادر ورا نـــيـــك خـــواهكــيــانــوش و پــرمــايـــه بـــر دســـت شـــاه
ســـري پـــر ز كـــيـــنــــه دلــــي پــــر ز دادهــمــي رفــت مــنــزل بــه مــنــزل چــو بـــاد
بــه جــايــي كــه يــزدان پــرســتــان بــدنـــدرســــيــــدنــــد بــــر تــــازيــــان نـــــونـــــد
فـــرســــتــــاد نــــزديــــك ايــــشــــان درودپــس آمــد بــر آن جــاي نـــيـــكـــان فـــرود
خــرامــان بــيــامـــد يـــكـــي نـــيـــك خـــواهچــو شــب تــيــره گــشــت از آن جــايـــگـــاه
بـــه كـــردار حـــور بـــهـــشـــتـــيـــش رويفــرو هــشــتــه از مــشــگ تـــا پـــاي مـــوي
نــهــانــي بــيــامــخــتـــش افـــســـونـــگـــريســـوي مـــهـــتـــر آمـــد بــــه ســــان پــــري
گـــشـــاده بـــافـــســـون كـــنـــد نـــاپـــديــــدكـــه تـــا بـــنـــدهـــا را بـــدانـــد كـــلـــيــــد
نــه از راه پـــيـــگـــار و دســـت بـــديـــســـتفــريــدون بــدانــســـت كـــان ايـــزديـــســـت
كـــه تـــن را جـــوان ديـــد و دولـــت جـــوانشــــد از شــــادمــــانــــي رخــــش ارغـــــوان
يـــكـــي پـــاك خــــوان از در مــــهــــتــــرشخــورش هــا بــيــاراســت خـــوالـــيـــگـــرش
گـــران شـــد ســـرش راي خــــواب آمــــدشچــو شــد نــوش خـــورده شـــتـــاب آمـــدش
بــــديــــدنــــد و آن بــــخــــت بــــيـــــدار اوچـــــو آن ايـــــزدي رفـــــتـــــن و كـــــار او
تـــبـــه كـــردنـــش را بـــيــــاراســــتــــنــــدبــرادرش پــس هـــر دو بـــرخـــاســـتـــنـــد
بــــرادرش هــــر دو نـــــهـــــان از گـــــروهيـــكـــي كـــوه بـــود از بـــرش بـــرز كــــوه
شــــده يــــك زمــــان از شــــب ديـــــريـــــازبــه پــايــيــن كــه شــاه خــفـــتـــه بـــه نـــاز
وزيــشــان نــبـــد هـــيـــچ كـــس را خـــبـــربــه كـــه بـــرشـــدنـــد آن دو بـــيـــدادگـــر
بـــر آن بـــرز بــــالــــاي آن تــــيــــغ كــــوهبـــرفـــتـــنـــد هـــر دو نـــهـــان از گــــروه
نــــديــــده مــــر آن كــــار بـــــد را گـــــرانز خـــارا بـــكـــنـــدنـــد لـــخـــتــــي گــــران
بــدان تـــا بـــكـــوبـــد ســـرش بـــي درنـــگاز آن كـــوه بـــالـــا بـــكـــنـــدنـــد ســـنــــگ
مــر آن خــفــتــه را مــرده پــنـــداشـــتـــنـــداز آن كــوه غــلــطــان فــرو گـــاشـــتـــنـــد
خـــروشـــيـــدن ســـنـــگ بــــيــــدار كــــردبــه فــرمــان يــزدان ســـر خـــفـــتـــه مـــرد
بـبــســت و نــجــنــبــيــد آن ســنــگ بــيــشبـافـسـون مـر آن ســنــگ از جــاي خــويــش
نــكــرد آن ســخــن را بـــديـــشـــان پـــديـــدهـمـان گـه كـمــر بــســت و انــدر كــشــيــد
چــنــان چــون بــود مــرد ديـــهـــيـــم جـــويبـــــــه ارونـــــــد رود انــــــــدر آورد روي
بــه تــازي تـــو ارونـــد را دجـــلـــه خـــواناگــــر پــــهــــلــــوانــــي نـــــدانـــــي زبـــــان
لـــب دجـــلـــه و شــــهــــر بــــغــــداد كــــرددگـــــر مـــــنــــــزل آن شــــــاه آزاد مــــــرد
فـــــرســـــتــــــاد زي رودبــــــانــــــان درودچـــو آمــــد بــــه نــــزديــــك ارونــــد رود
كـه كـشـتـي بـرافـگــن هــم اكــنــون بــه راهبـــر آن رودبـــان گـــفـــت پــــيــــروزشــــاه
از ايــن هــا كــســي را بــديــن ســو مـــمـــانمـــرا بـــا ســـپـــاهـــم بــــدان ســــو رســــان
بــه كــشــتــي و زورق هــم انـــدر شـــتـــاببـــــدان تـــــا گـــــذر يـــــابـــــم از روي آب
نـــيـــامـــد بـــگـــفـــت فــــريــــدون فــــرودنـــيـــاورد كـــشـــتـــي نــــگــــهــــبــــان رود
چــنــيــن گــفــت بــا مــن ســخــن در نــهـــانچـــنـــيـــن داد پـــاســـخ كـــه شـــاه جـــهـــان
جـــوازي بـــيـــابــــي و مــــهــــري درســــتكــه مــگــذار يــك پــشــه را تــا نــخـــســـت
از آن ژرف دريـــــا نـــــيـــــامـــــدش بـــــاكفـريـدون چـو بـشـنــيــد شــد خــشــمــنــاك
بــر آن بــاره ي تــيــزتــگ بـــرنـــشـــســـتهــم آنــگـــه مـــيـــان كـــيـــانـــي بـــبـــســـت
بـــه آب انـــدر افـــگـــنـــد گـــلــــرنــــگ راســرش تــيــز شــد كــيـــنـــه و جـــنـــگ را
هـــمـــيـــدون بـــه دريـــا نـــهـــادنـــد ســــربــبــســتــنــد يــارانــش يــكـــســـر كـــمـــر
بــه آب انــدرون غـــرقـــه كـــردنـــد زيـــنبــــر آن بـــــادپـــــايـــــان بـــــا آفـــــريـــــن
بـــه بـــيـــت الـــمـــقـــدس نـــهـــادنــــد رويبـه خـشـگـي رسـيـدنـد ســر كــيــنــه جــوي
هــمــي كــنــگ دژ هــودجــش خـــوانـــدنـــدكـــه بـــر پـــهـــلـــوانـــي زبـــان رانــــدنــــد
بـــــــرآورده ايـــــــوان ضـــــــحـــــــاك دانبـــه تـــازي كـــنـــون خـــانـــه ي پــــاك دان
كــز آن شــهــر جــويــنــده بــهــر آمـــدنـــدچــو از دشــت نــزديـــك شـــهـــر آمـــدنـــد
يــكـــي كـــاخ ديـــد انـــدر آن شـــهـــر شـــاهز يـــك مـــيـــل كـــرد آفـــريـــدون نـــگـــاه
هــــمــــه جــــاي شــــادي و آرام و مــــهــــرفـروزنــده چــون مــشــتــري بــر ســپــهــر
كــه گــفــتـــي ســـتـــاره بـــخـــواهـــد بـــودكــه ايــوانــش بــرتــر ز كــيـــوان نـــمـــود
كــه جـــاي بـــزرگـــي و جـــاي بـــهـــاســـتبـــدانـــســـت كـــان خـــانـــه ي اژدهـــاســـت
بــرآرد چــنــيـــن بـــرز جـــاي از مـــغـــاكبـه يـارانـش گـفـت آنــك بــر تــيــره خــاك
مــــگـــــر راز دارد يـــــكـــــي در نـــــهـــــانبــتــرســم هــمــي زانــكـــه بـــا او جـــهـــان
شــــتــــابــــيــــدن آيـــــد بـــــروز درنـــــگبــبــايــد كــه مــا را بـــديـــن جـــاي تـــنـــگ
عـــنـــان بـــاره ي تـــيـــزتـــك را ســـپــــردبــگــفــت و بــه گـــرز گـــران دســـت بـــرد
كــه پــيــش نـــگـــهـــبـــان ايـــوان بـــرســـتتـــو گـــفـــتـــي يـــكــــي آتــــشــــي درســــت
تــو گــفــتــي هـــمـــي بـــرنـــوردد زمـــيـــنگــران گـــرز بـــرداشـــت از پـــيـــش زيـــن
فــريــدون جــهــان آفــريــن را بــخـــوانـــدكــس از روزبــانـــان بـــدر بـــر نـــمـــانـــد

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *