لوکا؛ آخرین بازمانده مشترک جهانی

یك گزارش جدید علمی كه طی روزهای پیش در آمریكا منتشر شد، تصریح می كند یك موجود جاندار قدیمی، پدر و بانی تمامی اشكال حیات و موجودات زنده ای بوده است كه طی قرن های مختلف در كره زمین زیسته اند.این نتیجه ای است كه گروهی از دانشمندان آمریكا و اروپا دراقدامات و تحقیق های مشترك خود به آن رسیده اند. موجود پایه مورد بحث چیزی حشره مانند و كوچك است كه دانشمندان نام مخفف لوكا را به آن اطلاق كرده اند و معنای لغوی آن «آخرین بازمانده مشترك جهانی» و به روایت دیگر «آخرین موجود مشترك» است. گمان می رود این موجود ۳ تا ۴ میلیارد سال پیش كره زمین را در اشغال خود داشته و بعداً به تدریج رشد كرده و به شكل های تازه تر و بسیط تر درآمده و به آرامی انواع جانوران و سپس انسان را موجب شده است.

بر اساس گزارش جدید تحقیقی دانشمندان، لوكا مثل باكتری ها از یك تك سلول شكل می گرفته و چیزی فراتر و بیشتر از آن نبوده اما طی تاریخ و پس از تحولات مختلف فیزیكی و شیمیایی و ژنتیك بر روی آن انسان های بدوی، چهارپایان، میكروب ها و حتی گیاهان و در نهایت انسان های مدرن از آن مشتق شده اند. آن روند میلیون ها سال طول كشیده است. اما اگر گمانه زنی دانشمندان صحت داشته باشد، هر موجود جانداری از همان حشره تك سلولی چند میلیارد سال پیش نشأت گرفته است.
ریشه های كار
«آنتونی پول» یك بیولوژیست دانشگاه استكهلم سوئد كه جزو گروه دانشمندان تحقیق كننده روی طرح فوق بوده است، می گوید: «باور ما این است كه هر موجود زنده ای كه امروز می بینیم و هر چیزی كه برای مشاهده اش به میكروسكوپ نیاز داریم، به گونه ای از آن موجود اولیه و موتاسیون و تحول ژنتیكی كه مدت به مدت روی آن انجام شده ریشه و نشأت گرفته است. اشكال مختلف حیات در جانداران متعدد از روز نخست شكل گیری كره زمین تا به حال، جملگی از درون همان حشره درآمده است و طی این روند دائماً كامل تر و متنوع تر شده است.»
اگر فرض فوق صحت داشته باشد، انسان نه مدل بسط یافته و مدرن و كم مو شده میمون ها بلكه به گونه ای قوم و خویش دور هر موجود جانداری است كه تصور كنید. از طوطی ها گرفته تا نهنگ ها! به حرف های مكس برن اشتاین كه یك متخصص بیوشیمی در مركز تحقیقات ناسا در مافت فیلد واقع درایالات كالیفرنیا آمریكا است رجوع می كنیم. «لوكا می تواند پدر تمام جانداران و در دراز مدت «انسان ساز» بوده باشد. شكل كنونی انسان نتیجه ده ها بار جهش ژنتیكی و فیزیكی بر روی لوكا است. لوكا به لحاظ بیوشیمی و تركیب وجودی اش بسیار شبیه به موجودات جاندار فعلی بود.»
یك وحدت بزرگ
ریچارد داوكینز بیولوژیست آمریكایی در كتاب جدیدش كه قصه نیاكان نام دارد، می گوید: «اگر به شكلی هوشمندانه و به اندازه كافی به سمت عقب برویم، در می یابیم كه اسلاف و نیاكان تمام جانداران یكی بوده اند. كافی است به ریشه های كار و اشكال اولیه حیات نگاه كنید تا به این قضیه پی ببرید. زندگی جانداران از یك جا و با ریشه ای مشترك شروع شده است. به واقع یك وحدت بزرگ را در این ماجرا مشاهده خواهید كرد.»
محققان فوق بر این باورند كه هر چه بیشتر روی زندگی لوكا تحقیق شود، فزون تر از پیش رازهای تحولات و تكامل های ژنتیكی مشخص خواهد گشت، علم پزشكی متحول تر خواهد شد و حتی بر پایه آن می توان امید بست كه انواع شكل های بدوی حیات روی سایر سیاره ها كشف و لمس شود.
اعصار اولیه
اگر لوكا میلیاردها سال پیش در كره زمین جولان می داد و الآن به اینجا و شكل های كنونی حیات و صدها جانور متفاوت و البته ظهور انسان هوشمند منجر شده است، چرا همان اتفاق اینك در سایر سیارات در حال شكل گیری نباشد؟ جیمز لیك یك بیولوژیست دیگر كه متخصص مولكول شناسی است و در دانشگاه كالیفرنیا در شهر لس آنجلس تدریس می كند، می گوید: «با این كه لوكا به اعصار اولیه باز می گردد سن و پیشینه ای بس كهن دارد، طبق تحقیقات و برداشت های ما یك ارگانیسم مدرن و پیشرفته را در بر داشته است. من باید آن را حشره خوش شانس بنامم زیرا اسلاف این حشره و آنهایی كه لوكا از آنها منتج شد زنده ماندند اما سایر خط های حیاتی و موجودات میكروبی و غیرمیكروبی زمان به تدریج جان باختند و منقرض شدند. با این حال باید متذكر شوم كه لوكا اولین شكل حیات روی كره زمین نبوده است و قبل از آن نیز حیات روی كره خاكی جریان داشته است، مدت های مدید نیز جریان داشته است.»همه چیز از او آغاز شد
نوبت «بلیر هجز» كه یك بیولوژیست شاغل در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا واقع در یونیورسیتی پارك است می رسد تا نظر تخصصی اش را ارائه بدهد. او كه عضو گروه تحقیقگران مورد بحث بوده و گزارش علمی جدید دستپخت او هم محسوب می شود، به واشنگتن پست گفته است: «همه چیز از لوكا شروع شد. او از حدود ۴ میلیارد سال قبل سلسله مراتب تحول و پیشرفت و اعتلای شكل های مختلف حیات را آغاز كرد. كاری كه ما اینك در سال ۲۰۰۵ باید انجام بدهیم ردیابی چگونگی این تحول ۴ میلیارد ساله است. قسمتی از آن بر ما روشن است اما بخش اعظم آن كه به شروع و ادامه ماجرا برمی گردد مبهم نشان می دهد. ما یك تصویر كلی از ماجرا داریم، اما این كافی نیست. هر چه كاملتر و بهتر این روند را كشف و لمس كنیم به نفع ما خواهد بود زیرا باعث می شود علوم نوین و منجمله پزشكی مدرن را نیز بهتر بشناسیم. بر اساس آن می توانیم راه هایی را برای درمان بیماریها و علم سلول شناسی بیابیم كه پیش از این برای ما غیرقابل تصور بوده است.»
سیمای نامشخص
تصور و تلقی هجز و همكارانش این است كه هر «لوكا» به رغم تك سلولی بودن، بالغ بر صدها ژن بوده كه می توانسته اند بخورند، رشد كنند و به تولید مثل بپردازند با این حال شكل و نما سیمای دقیق لوكا قابل تخمین زدن نیست. دیوید پنی یك متخصص مولكول شناسی و عضو دیگری از گروه تحقیق كه در دانشگاه میسی نیوزیلند كار می كند، می گوید: «ما هنوز نتوانسته ایم طبیعت و مقتضیات این موجود جاندار اولیه را مشخص سازیم و فقط مشتی حدس می زنیم، حال آن كه كشف این قضیه به ما كمك می رساند تا روند تكامل حیات و تغییر شكل دادن جانداران بیابیم.»
به حرف های جیمز لیك بازمی گردیم: «هر چه ما بیشتر و بهتر بفهمیم كه لوكا چه شكل و فرمی داشته، فزون تر هم خواهیم فهمید كه اولین نوع حیات در كره زمین چگونه بوه و زندگی چگونه شكل گرفته و ناگهان جاری شده است. كافی است نقاط و نكات اولیه را بفهمیم و در آن صورت تمام مسائل بعدی را نیز در خواهیم یافت. از تاریخ گرفته تا جغرافی، محیط زیست و هر چه از روز اول در كره زمین و در گستره حیات شكل گرفته است تنها اطلاع و برداشت بنیادین ما این است كه همه چیز با این موجود اولیه مشترك و یا همان لوكا شروع شده است. طی اولین جهش ژنی از روی آن یك موجود جاندار پیشرفته تر ایجاد شده و جهش بعدی موجود دیگری را روی زمین كاشته و این روند به همین شكل ادامه یافته است.»
پایه اكتشاف های بعدی
«آنتونی پول» كه پیشتر وصف او نیز رفت، می افزاید: «خوشبختانه وارد یك پروسه جذاب و تعیین كننده شده ایم و آن تلاش برای مشخص شدن سرنوشت لوكا و اتفاقاتی است كه برای آن افتاده است. ما نمی دانیم این اتفاقات دقیقاً چه بوده است اما یك سری فرض داریم كه باید آن را با داده ها و اطلاعات مان در خصوص جهش های ژنتیكی روی موجودات جاندار قیاس و هماهنگ كنیم.از این قضیه و مقایسه چیزی برای ما سر برخواهد آورد كه شاید پایه سری بعدی اكتشاف های ما باشد.»
در عین حال این عرصه هنوز سرشار از ابهام ها و عدم اطمینان ها است و اعضای گروه تحقیق روی بسیاری از مسائل اتفاق نظر ندارند و راه متفاوت خود را می روند. آنتونی پول كه هفته پیش یافته های خود و همكارانش را در كنفرانس مطبوعاتی در همیلتون اونتاریوی كانادا برای حاضران و رسانه ها توضیح داد، نیز منكر آن روند نیست.
به ندرت ممكن است در گروه ما دو نفر بیابید كه در خصوص شكل و سیما و روش عملكرد لوكا یك باور مشترك و مشابه داشته باشند. نباید هم جز این باشد. ما راجع به موجود جاندار موهومی صحبت می كنیم كه میلیاردها سال پیش در كره زمین می زیسته است. این یك ارگانیسم به كلی ناشناس برای ما است و فرآیندهایی هم كه موجب تحولات مختلف روی موجود اولیه شده، بر ما روشن و شفاف نیست.»
اصل قضیه
گروهی از تحقیق گران معتقدند لوكا ژن های خود را در زنجیره های A.N.D ذخیره می كرده و این مشابه با فرآیندهای جدید و كنونی حیات در جانداران است.بعضی دیگر نیز اعتقاد دارند لوكا از یك روش انبارسازی بدوی به نام RNA سود می جسته است. معدودی را هم پیدا می كنید كه به اصل قضیه یعنی وجود لوكا شك دارند. ولی برای آنها نیز این باور وجود دارد كه حیات باید ابتدا در یك موجود بدوی شكل گرفته و سپس به شكل های مختلف بسط یافته باشد و كاملترین نمونه كنونی آن انسان بوده باشد.اگر این فرضیه را بپذیریم آنگاه این سؤال و بهتر بگویم این ترس بر ما مستولی می شود كه روند جهشی فوق ادامه خواهد یافت و موجودات كامل تری نسبت به انسان نیز در هزاره بعدی سر برخواهند آورد. میچل سوكین یك بیولوژیست شاغل در لابراتوار پیشرفته ووند هول در ماساچوست آمریكا كه می ترسد جواب سؤال فوق را بدهد، صرفاً می گوید: «فكر كنم موضوع از اینها پیچیده تر باشد. معتقدم به جای یك موجود مشترك اولیه و قبول تك فرضیه لوكا، چندین و چند فرآیند متفاوت وجود داشته كه با یكدیگر تبادل ژن كرده اند و از درون آنها موجودات مختلف سربرآورده اند و این قضیه میلیون ها سال را در بر گرفته است. در حال حاضر چنین چیزی در گستره حیات وجود ندارد و لااقل تا پایان عمر ما تحول ژنتیكی تازه ای روی نخواهد داد. هر چه از گذشته در این زمینه برای ما به جای مانده به اندازه كافی ابهام آور و ترسناك است. بخصوص كه در برآورد كامل قضیه نیز شك و تردید داریم.»و همین تردید است كه فرضیه لوكا را جذاب تر و بزرگتر می كند.

منبع: Space.com
وصال روحانی